Ambalajın ön yüzünde ne görüyoruz, ürünün açıklamasında ne yazıyor?

Bir market rafında bu ürünü gördüğünüzü düşünün.

Kırmızı çerçeveli, yeşil zeminli bir ambalaj… Üzerinde fıstık görselleri ve beyaz dondurma toplarını andıran bir ürün fotoğrafı…

İlk bakışta ne düşünürsünüz?

Büyük olasılıkla fıstıklı ve vanilyalı dondurma. ⛔

Ancak ürünün açıklama bölümünde yer alan tanım şu:

“Antep fıstık aromalı bitkisel yağlı sütlü buz.” ✔️

İşte tam bu noktada durup sormamız gerekiyor:

Tüketicinin ambalaja baktığında algıladığı ürün ile ürünün açıklamasında yazan tanım neden farklı bir izlenim oluşturuyor?

Bu, yalnızca kelime seçimiyle ilgili basit bir tartışma değil. Ürünün kimliğinin nasıl sunulduğu, tüketicinin ne satın aldığını ne ölçüde anlayabildiği ve görsel iletişimin hangi sınırlar içinde kullanılması gerektiğiyle ilgili bir mesele.

Türkiye Sağlık Vakfı olarak bu ambalajı, peşin hüküm vermeden inceliyoruz.

1️⃣ Dondurma görseli var. Peki neden ürün “sütlü buz” olarak tanımlanıyor⁉️

Öncelikle ürünün kendi açıklamasındaki ifadeyi esas alalım:

“Antep fıstık aromalı bitkisel yağlı sütlü buz.”

Bu tanımın her kelimesi ayrı bir anlam taşıyor.

• Antep fıstık aromalı: Ürünün fıstık lezzetiyle ilişkilendirildiğini, ancak tanımın doğrudan “Antep fıstıklı dondurma” olmadığını gösteriyor.

• Bitkisel yağlı: Ürünün yağ bileşimi bakımından bitkisel yağ içeren bir kategoriye işaret ediyor.

• Sütlü buz: Ürünün açıklamasında kullanılan gıda kategorisini belirtiyor.

Peki, tüketici ambalajın ön yüzünde bunların hangisini görüyor?

⚠️ Ürünün fotoğrafına baktığında “sütlü buz” kategorisini mi anlıyor, yoksa alışık olduğu dondurma görüntüsüyle mi karşılaşıyor?

Bir ürünün kendi açıklamasında “sütlü buz” yazarken ambalajın görsel dilinin dondurma çağrışımı oluşturması, tüketici iletişimi açısından mutlaka sorgulanmalıdır.

Ancak burada önemli bir ayrım var: “Sütlü buz” ifadesinin kullanılması, tek başına ürünün kalitesiz veya sağlığa zararlı olduğunu göstermez. Asıl mesele, ürünün doğru ve anlaşılır biçimde tanıtılıp tanıtılmadığıdır.

2️⃣ “Sütlü buz” ile “dondurma” aynı şey mi⁉️

Tüketicinin bu iki ifadeyi birbirinin yerine kullanması mümkün olabilir. Ancak ürün mevzuatı açısından kategorilerin tanımları önemlidir.

Türk Gıda Kodeksi Yenilebilir Buzlu Ürünler Tebliği’nde “bitkisel yağlı sütlü buz”, belirli bileşim koşullarıyla tanımlanmış bir ürün kategorisidir. Tebliğde bu kategori için bitkisel yağ ve/veya süt yağı ve/veya yumurta yağının belirli bir asgari oranı, süt proteini bakımından da belirli koşullar öngörülüyor.

Dolayısıyla “sütlü buz” ifadesi rastgele seçilmiş bir pazarlama sözü değil; mevzuatta tanımlanan bir ürün kategorisine karşılık geliyor.

Burada sormamız gereken soru şu:

Tüketici, satın aldığı ürünün dondurma olarak mı, yoksa bitkisel yağlı sütlü buz olarak mı tanımlandığını ambalajın ön yüzüne bakarak kolayca anlayabiliyor mu?

Bu ayrımın tüketici tarafından anlaşılması, ürünün içeriğini ve niteliğini doğru değerlendirebilmesi bakımından önemlidir.

3️⃣ En kritik soru: Mevzuat, dondurma algısı oluşturulmasını nasıl değerlendiriyor⁉️

Bu incelemenin en önemli noktası burada.

Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu’nun 2.15 numaralı hükmünde, yenilebilir buzlu ürünlerin etiketlerinde yer alan ifadelerin ürünün dondurma olduğu algısı oluşturamayacağı belirtiliyor.

Bu hüküm, ambalajın görsel sunumunun da dikkatle değerlendirilmesini gerektiren bir çerçeve ortaya koyuyor.

⚠️ Çünkü tüketiciye sunulan bilgi yalnızca yazılardan ibaret değil. Fotoğraflar, grafikler, renkler ve diğer görsel unsurlar da ürün hakkında bir izlenim oluşturabiliyor.

O hâlde şu soruları sormak gerekiyor:

• Ürün “bitkisel yağlı sütlü buz” olarak tanımlanıyorsa, ambalajdaki dondurma toplarını andıran görsel nasıl değerlendirilmeli?

• Bu görsel, ürünün dondurma olduğu algısını oluşturuyor mu?

• Ürünün açıklamasındaki kategori ile ambalajın ön yüzündeki görsel sunum birbiriyle uyumlu mu?

• Tüketici, ürünün gerçek kategorisini öğrenmek için ambalajın hangi bölümüne bakmak zorunda kalıyor?

Burada hukuki değerlendirme açısından bir ayrıntıyı gözden kaçırmamak gerekiyor: Kılavuzun hükmü, etiket üzerindeki ifadelerle ilgilidir. Görselin tek başına bu hüküm kapsamında nasıl değerlendirileceği ise ambalajın bütünü, ürünün sunuluşu ve ilgili mevzuatın uygulaması birlikte incelenerek belirlenmelidir.

Ancak bu hüküm karşısında, görselin tüketicide oluşturduğu algıyı sorgulamamak da mümkün değildir.

4️⃣ Fıstık mı, fıstık aroması mı? Ambalajın yarattığı beklenti ne kadar gerçekçi⁉️

Ürünün tanımında “Antep fıstıklı” değil, “Antep fıstık aromalı” ifadesi kullanılıyor.

Bu fark önemli.

Üreticinin kullandığı tanım, tüketicinin ürünü yalnızca gerçek fıstık içeriği üzerinden değerlendirmemesi gerektiğini gösteriyor. Ürün, fıstık lezzetiyle ilişkilendiriliyor; ancak bu ifade tek başına yüksek miktarda gerçek fıstık bulunduğu anlamına gelmiyor.

Algida’nın resmî ürün sayfasında Antep fıstık püresi, içindekiler arasında yer alıyor. Ürün bilgilerinde bu bileşenin oranı resmî sayfada açıkça belirtilmiyor.

⚠️ Buna karşılık perakende ürün bilgilerinde Antep fıstık püresi oranı %0,2 olarak listeleniyor.

Bu veriler şu soruyu gündeme getiriyor:

Ambalajın üzerinde büyük bir fıstık görseli bulunması, tüketicinin üründeki gerçek fıstık miktarı hakkında nasıl bir beklenti oluşturuyor?

Burada da kesin bir hukuki sonuca atlamayalım. Fıstık püresinin düşük bir oranda bulunması tek başına mevzuata aykırılık anlamına gelmez. Ancak ürünün adlandırılması, aromalandırılması, görsel sunumu ve bileşen bildirimi birlikte değerlendirilmelidir.

Tüketicinin bilmesi gereken, fıstık görselinin ürünün içindeki fıstık miktarını tek başına açıklamadığıdır.

5️⃣ Bitkisel yağlı sütlü buzun içeriğinde neler var⁉️

Algida’nın resmî ürün açıklamasında su, şeker, bitkisel yağlar, yağsız süt tozu, süt proteini, peyniraltı suyu tozu, Antep fıstık püresi, kıvam artırıcılar, emülgatör, aroma verici, renklendiriciler ve vitamin D gibi bileşenler listeleniyor.

Bu liste, ürünün yalnızca süt ve fıstıktan oluşmadığını gösteriyor.

Peki, bu bileşenler ne anlama geliyor?

Bitkisel yağlar ürünün yapısında ve dokusunda işlev görebilir. Kıvam artırıcılar ve emülgatörler de ürünün fiziksel özelliklerini düzenlemek için kullanılabilir. Ancak her bir bileşenin üründeki miktarını ve işlevini yalnızca içerik listesinden kesin olarak belirleyemeyiz.

⚠️ Bu nedenle asıl sorgulama şu olmalı:

• Ürünün kategori adı tüketiciye açıkça anlatılıyor mu?

• İçindekiler listesi kolayca okunabiliyor mu?

• Tüketici, ürünün sütlü buz olduğunu ve hangi bileşenleri içerdiğini anlayabiliyor mu?

• Ambalajın ön yüzündeki algı, ürünün açıklama bölümündeki bilgilerle ne kadar örtüşüyor?

Bir bileşenin adını görmek, o bileşenin sağlık açısından zararlı olduğu anlamına gelmez. Ancak tüketicinin ürünün bileşimini anlaması ve bilinçli tercih yapması gerekir.

6️⃣ Peki İngiltere’de de aynı ürün “Ice Cream” olarak mı satılıyor⁉️

Uluslararası marka karşılaştırması yaparken burada da dikkatli olmak gerekiyor.

İngiltere’de paketli gıdalarda ürünün adı, zorunlu etiket bilgilerinden biridir. Ürün adı yasal, geleneksel veya tanımlayıcı adlandırma kurallarına uygun olmalı ve tüketiciyi yanıltmamalıdır.

Bu nedenle Türkiye’de “bitkisel yağlı sütlü buz” olarak tanımlanan bir ürünün, İngiltere’de otomatik olarak “Ice Cream” adıyla satılacağını varsayamayız.

⚠️ İngiltere’de benzer ürünlerin “ice cream” veya “frozen dessert” gibi hangi tanımlarla piyasaya sunulduğu, ürünün gerçek bileşimi ve ilgili ürün adı kuralları çerçevesinde incelenmelidir.

Şu anda Türkiye’deki Algida Keyif Fıstık-Vanilya ürününün birebir İngiltere karşılığını ve o ürünün ambalajını doğrulayamadığımız için, “İngiltere’de de aynı görselle ve aynı adlandırmayla satılıyor” şeklinde kesin bir iddia ortaya koyamayız.

Ancak uluslararası bir markanın farklı pazarlardaki ürün tanımlarını karşılaştırmak son derece anlamlıdır.

Aynı ürün ailesi farklı ülkelerde farklı isimlerle sunuluyorsa, bunun nedeni ürün bileşimi mi, yerel mevzuat mı, yoksa pazarlama tercihi mi?

Bu soru, markanın açıklamasıyla yanıtlanması gereken bir sorudur.

7️⃣ Ürünün kapağında neden “dondurma” yazmıyor⁉️

Bu soruya kesin bir yanıt vermek için üreticinin açıklaması gerekir.

Ürünün “dondurma” yerine “bitkisel yağlı sütlü buz” olarak tanımlanmasının, ürünün kategori ve bileşim özellikleriyle ilişkili olması mümkündür. Ancak üreticinin bu ifadeyi neden tercih ettiğini, hangi teknik veya ticari gerekçelere dayandığını yalnızca ambalajdan çıkaramayız.

Burada asıl sorgulanması gereken, ürünün adının ambalajın ön yüzünde ne kadar açık sunulduğudur.

⚠️ Tüketici ürünü ilk gördüğünde dondurma algısı edinip, açıklama bölümüne geçtiğinde “bitkisel yağlı sütlü buz” tanımıyla karşılaşıyorsa, bu farkın nasıl açıklanması gerekir?

Üretici şu sorulara yanıt vermeli:

1. Ürünün yasal ve ticari adı neden “Antep fıstık aromalı bitkisel yağlı sütlü buz” olarak belirlenmiştir?

2. Ambalajdaki dondurma görselinin tüketicide oluşturması beklenen algı nedir?

3. Ürün kategorisi, ambalajın ön yüzünde neden daha açık ve kolay anlaşılır biçimde sunulmuyor?

4. Türkiye’deki ürünün İngiltere veya diğer pazarlardaki eşdeğerleri hangi ürün adlarıyla satılıyor?

5. Farklı pazarlarda ürün bileşimi veya kategori adı değişiyor mu?

Bu soruların yanıtı, tüketicinin ürünün niteliğini daha doğru anlamasına yardımcı olacaktır.

⁉️Tüketiciye gösterilen ile tüketiciye söylenen aynı mı?

İncelediğimiz ürünün açıklamasında “Antep fıstık aromalı bitkisel yağlı sütlü buz” ifadesi kullanılıyor. Ambalajın ön yüzünde ise dondurma toplarını andıran bir ürün görseli bulunuyor.

Bu iki unsurun birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Ürünün sütlü buz olarak tanımlanması, tek başına sağlıksız veya kalitesiz olduğu anlamına gelmez. Bitkisel yağ içermesi de tek başına ürünün dondurma olarak adlandırılamayacağına dair yeterli bir hukuki değerlendirme değildir.

Ancak Türk Gıda Kodeksi kılavuzunda yenilebilir buzlu ürünlerin dondurma olduğu algısını oluşturamayacağına ilişkin hüküm bulunması, ambalajın görsel iletişiminin dikkatle incelenmesini gerektiriyor.

⚠️ Asıl soru şu: Tüketici, bu ürünü satın alırken gerçekten ne satın aldığını ne kadar açık biçimde anlayabiliyor?

Türkiye Sağlık Vakfı olarak üreticileri, ürünün kategori adını ve bileşimini tüketicinin kolayca anlayabileceği biçimde sunmaya; tüketicileri ise ambalajın ön yüzündeki görselin ötesine geçerek ürün açıklamasını ve içindekiler listesini okumaya davet ediyoruz.

Çünkü sağlık okuryazarlığı, yalnızca gördüğümüze inanmak değil; gördüğümüz ile ürünün gerçek tanımı arasındaki farkı sorgulamaktır.