Diğer
Riskli
Glikasyon
Proteinlerin şekerlerle enzimatik olmayan reaksiyonu sonucu oluşan ve yaşlanma ile kronik hastalıklara katkıda bulunan zararlı bir süreç.
Nedir?
Glikasyon, proteinlerin, lipitlerin veya nükleik asitlerin enzimatik olmayan bir şekilde glikoz veya diğer şekerlerle reaksiyona girerek modifiye olması sürecidir. Bu reaksiyon sonucunda ileri glikasyon son ürünleri (AGEs - Advanced Glycation End Products) adı verilen bileşikler oluşur. Glikasyon, özellikle yüksek kan şekeri seviyelerinde hızlanır ve vücutta birçok yapısal ve fonksiyonel proteinin zarar görmesine neden olabilir.
Glikasyon süreci, hem vücut içinde (endojen) hem de gıdaların pişirilmesi sırasında (ekzojen) gerçekleşir. Yüksek sıcaklıkta pişirilen, kızartılan veya ızgara edilen gıdalarda AGE seviyeleri önemli ölçüde artar. Diyabet hastalarında kontrol altına alınmamış yüksek kan şekeri nedeniyle glikasyon süreci hızlanır ve bu durum çeşitli komplikasyonlara yol açabilir.
Nerelerde kullanılır?
Tanısal amaçlar (HbA1c testi), gıda işleme süreçlerinde istenmeyen bir yan ürün, yaşlanma ve hastalık araştırmalarında biyobelirteç
Yararları
Glikasyonun kendisi zararlı bir süreç olduğundan doğrudan bir yararı yoktur
Glikasyon ürünlerinin ölçümü (HbA1c gibi), diyabet takibinde tanısal değer taşır
Gıdalarda sınırlı düzeyde oluşan glikasyon ürünleri lezzet ve renk gelişimine katkıda bulunabilir (Maillard reaksiyonu)
Dikkat edilmesi gerekenler
Vasküler komplikasyonlar: Damar sertliği, ateroskleroz riski artışı (Güçlü kanıt)
Diyabetik komplikasyonlar: Retinopati, nefropati, nöropati gelişimi (Güçlü kanıt)
Cilt yaşlanması: Kolajen ve elastin proteinlerinin hasarı, kırışıklık artışı (Orta düzey kanıt)
Oksidatif stres ve kronik inflamasyon artışı (Güçlü kanıt)
Alzheimer ve nörodejeneratif hastalık riski artışı (Orta düzey kanıt)
Böbrek fonksiyon bozuklukları (Güçlü kanıt)
Kemik kalitesinde azalma ve osteoporoz riski (Orta düzey kanıt)
Kardiyovasküler hastalık riski artışı (Güçlü kanıt)
Tipik kaynaklar
Kızartılmış gıdalar, ızgara et, fırınlanmış ürünler, kahve, kavrulmuş kuruyemişler, işlenmiş gıdalar, yüksek şekerli diyetler, yüksek kan şekeri durumları