Genel Katkı Maddesi
Riskli
Ftalat
Plastiklere esneklik kazandıran ancak endokrin bozucu özellikleri nedeniyle sağlık riskleri taşıyan kimyasal bileşikler grubu.
Nedir?
Ftalatlar, ftalik asitin esterleri olan ve plastiklere esneklik, dayanıklılık kazandırmak için kullanılan sentetik kimyasal bileşikler grubudur. En yaygın olanları dietil ftalat (DEP), dibutil ftalat (DBP) ve di(2-etilheksil) ftalat (DEHP)'tir. Endüstriyel üretimde plastikleştiriciler olarak yaygın kullanılırlar.
Ftalatlar, polivinil klorür (PVC) ve diğer plastiklere yumuşaklık kazandırmak için kimyasal olarak bağlanmadan karıştırılırlar. Bu nedenle zamanla ürünlerden sızarak çevreye ve insan vücuduna geçebilirler. Endokrin bozucu özellikleri nedeniyle sağlık riskleri konusunda bilimsel endişeler bulunmaktadır.
Nerelerde kullanılır?
Plastik ürünler (PVC), kozmetik ve kişisel bakım ürünleri, parfümler, tıbbi cihazlar, oyuncaklar, gıda ambalajları, yapı malzemeleri, yapıştırıcılar, boyalar, deterjanlar
Yararları
Plastiklere esneklik ve dayanıklılık kazandırır (endüstriyel fayda)
Kozmetik ürünlerde koku sabitleyici olarak işlev görür
Ürünlerin işlenebilirliğini ve dayanıklılığını artırır
Dikkat edilmesi gerekenler
Endokrin bozucu etki - hormon dengesini bozabilir (güçlü kanıt)
Üreme sağlığı sorunları - sperm kalitesinde azalma, testosteron seviyelerinde düşüş (orta-güçlü kanıt)
Hamilelik ve gelişim sorunları - erken doğum, düşük doğum ağırlığı riski (orta kanıt)
Çocuklarda gelişimsel ve davranışsal sorunlar - dikkat eksikliği, hiperaktivite (orta kanıt)
Astım ve alerji riskinde artış (orta kanıt)
Karaciğer ve böbrek toksisitesi (yüksek dozlarda, hayvan çalışmaları)
Obezite ve metabolik sendrom ile ilişki (gelişmekte olan kanıt)
Potansiyel kanser riski (sınırlı kanıt, bazı ftalatlar için)
Tipik kaynaklar
Plastik ambalajlı gıdalar, parfüm ve kozmetikler, oje, saç spreyi, şampuan, losyonlar, PVC içeren oyuncaklar, vinil döşemeler, duş perdeleri, tıbbi tüpler ve ekipmanlar, yapay deri ürünler