Mineral
Dikkat Gerekir
Demir
Oksijen taşınması ve kan yapımı için gerekli esansiyel mineral; eksikliği anemi yapar, fazlası toksik olabilir.
Nedir?
Demir (Fe), atom numarası 26 olan bir geçiş metalidir ve insan vücudu için esansiyel bir mineraldir. Hemoglobin ve miyoglobin proteinlerinin yapısında yer alarak oksijen taşınması ve depolanmasında kritik rol oynar. Vücutta yaklaşık 3-4 gram demir bulunur ve bunun büyük kısmı kırmızı kan hücrelerindedir.
Demir, hem demiri (hayvansal kaynaklı, daha iyi emilir) ve hem-dışı demir (bitkisel kaynaklı, daha az emilir) olmak üzere iki formda bulunur. Vücut demiri sıkı bir şekilde düzenler; fazlası depolanır, eksikliğinde ise demir eksikliği anemisi gelişebilir. Günlük demir ihtiyacı yaş, cinsiyet ve fizyolojik duruma göre değişir.
Nerelerde kullanılır?
İlaç (demir eksikliği anemisi tedavisi), gıda takviyesi, gıda zenginleştirme (un, tahıllar), veteriner ürünleri, kozmetik (pigment olarak)
Yararları
Hemoglobin sentezi ve oksijen taşınması için gereklidir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Demir eksikliği anemisini önler ve tedavi eder (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Bağışıklık sistemi fonksiyonlarını destekler (Kanıt düzeyi: Orta)
Enerji metabolizması ve hücresel solunum için gereklidir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Bilişsel fonksiyonları ve beyin gelişimini destekler (Kanıt düzeyi: Orta-Yüksek)
Kas fonksiyonları ve fiziksel performans için önemlidir (Kanıt düzeyi: Orta)
Hamilelik sırasında anne ve bebek sağlığı için kritiktir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşırı demir alımı (özellikle takviye ile) mide bulantısı, kusma, kabızlık ve karın ağrısına neden olabilir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Kronik demir yüklenmesi (hemokromatozis) karaciğer, kalp ve pankreas hasarına yol açabilir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Yüksek demir seviyeleri oksidatif stres ve serbest radikal oluşumunu artırabilir (Kanıt düzeyi: Orta)
Demir takviyeleri diğer minerallerin (çinko, kalsiyum) emilimini engelleyebilir (Kanıt düzeyi: Orta)
Çocuklarda aşırı doz demir zehirlenmesi hayati tehlike oluşturabilir (Kanıt düzeyi: Yüksek)
Bazı kişilerde demir takviyeleri diş renginde koyulaşmaya neden olabilir (Kanıt düzeyi: Düşük-Orta)
Enfeksiyon varlığında yüksek demir seviyeleri patojen çoğalmasını destekleyebilir (Kanıt düzeyi: Orta)
Tipik kaynaklar
Kırmızı et, karaciğer, tavuk, balık, yumurta, koyu yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, pazı), kurubaklagiller (mercimek, nohut, fasulye), tam tahıllar, zenginleştirilmiş tahıl ürünleri, kuru meyveler (kayısı, üzüm), demir takviyeleri