Biyoyararlanım Nedir? | İçindekiler Sözlüğü - Türkiye Sağlık Vakfı | Herkes İçin Sağlık Ana içeriğe geç

Biyoyararlanım Nedir? | İçindekiler Sözlüğü

Etken madde, gıda katkısı ve kozmetik içerikler — bilimsel kaynaklara dayalı.

Diğer Güvenli

Biyoyararlanım

Son güncelleme: 6 Ekim 2026

Bir maddenin vücuda alındıktan sonra sistemik dolaşıma ulaşan ve etki gösterebilen aktif formunun oranını gösteren farmakokinetik parametredir.

Nedir?

Biyoyararlanım (bioavailability), bir maddenin (ilaç, besin öğesi, vitamin vb.) vücuda alındıktan sonra sistemik dolaşıma ulaşan ve hedef dokuda etki gösterebilen aktif formunun oranını ifade eden farmakokinetik bir terimdir. Bir maddenin ağızdan alınması durumunda, sindirim sistemi, karaciğer metabolizması ve diğer faktörler nedeniyle tamamı kana geçemeyebilir. Biyoyararlanım yüzdesi, damardan (intravenöz) verilen aynı dozun %100 kabul edilmesiyle karşılaştırılarak hesaplanır. Örneğin bir ilacın oral biyoyararlanımı %50 ise, alınan dozun yarısı sistemik dolaşıma ulaşır. Besin öğeleri, vitaminler ve ilaçların etkinliği büyük ölçüde biyoyararlanımlarına bağlıdır. Gıda matrisi, kimyasal form, birlikte alınan diğer maddeler ve bireyin metabolik durumu biyoyararlanımı etkileyen faktörlerdir.

Nerelerde kullanılır?

İlaç geliştirme, farmakoloji, klinik tıp, beslenme bilimi, gıda teknolojisi, besin takviyeleri, fonksiyonel gıdalar

Yararları

İlaç ve besin öğelerinin etkinliğinin değerlendirilmesinde kritik parametre Doz ayarlaması ve tedavi planlamasında rehberlik sağlar Farklı formülasyonların karşılaştırılmasına olanak tanır Gıda-ilaç etkileşimlerinin anlaşılmasına yardımcı olur Besin takviyelerinin ve fonksiyonel gıdaların etkinliğinin belirlenmesinde kullanılır

Dikkat edilmesi gerekenler

Biyoyararlanımın kendisi bir zarar değil, bir ölçüm parametresidir Düşük biyoyararlanım tedavi başarısızlığına yol açabilir Yüksek biyoyararlanım beklenmedik yan etkilere veya toksisite riskine neden olabilir Bireyler arası farklılıklar tedavi yanıtında değişkenliğe yol açar

Tipik kaynaklar

İlaçlar, vitamin ve mineral takviyeleri, besin öğeleri, fonksiyonel gıdalar, nutraceuticals
Bilgilendirme notu: Bu sözlükte yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tanı, tedavi veya kişisel sağlık önerisi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için hekiminize veya ilgili sağlık profesyoneline başvurun.