Şizofreni Nedir? Şizofreni Belirtileri Nelerdir?

Şizofreni Nedir? Şizofreni Belirtileri Nelerdir?

Şizofreni, insanların gerçekliği anormal olarak yorumladıkları ciddi bir zihinsel bozukluktur. Şizofreni, halüsinasyonlar, sanrılar ve günlük işleyişi bozan son derece düzensiz düşünme ve davranışların bazı kombinasyonlarına neden olabilir. 

Şizofreni hastaları yaşam boyu tedavi gerektirir. Erken tedavi, ciddi komplikasyonlar gelişmeden semptomların kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.

Şizofreni belirtileri

Şizofreni, düşünme (biliş), davranış ve duygularla ilgili bir dizi sorunu içerir. Belirtiler ve semptomlar değişebilir, ancak genellikle sanrıları, halüsinasyonları veya düzensiz konuşmaları içerir ve işlev bozukluğunu yansıtır. Belirtiler şunları içerebilir: 

  • Sanrılar. Bunlar gerçekliğe dayanmayan yanlış inançlardır. Örneğin, zarar gördüğünüzü veya tacize uğradığınızı düşünüyorsunuz; belirli hareketler veya yorumlar size yöneliktir; olağanüstü bir yeteneğiniz veya şöhretiniz var; başka biri sana aşık; veya büyük bir felaket meydana gelmek üzere. Şizofreni hastalarının çoğunda sanrılar ortaya çıkar.
  • Halüsinasyonlar. Bunlar genellikle var olmayan şeyleri görmeyi veya duymayı içerir. Yine de şizofreni hastası için, normal bir deneyimin tüm gücüne ve etkisine sahiptirler. Halüsinasyonlar duyulardan herhangi birinde olabilir, ancak sesleri işitme en yaygın halüsinasyondur.
  • Düzensiz düşünme (konuşma). Düzensiz düşünme, düzensiz konuşmadan çıkarılır. Etkili iletişim bozulabilir ve sorulara verilen yanıtlar kısmen veya tamamen ilgisiz olabilir. Nadiren konuşma, bazen kelime salatası olarak da bilinen, anlaşılamayan anlamsız kelimeleri bir araya getirmeyi içerebilir.
  • Son derece düzensiz veya anormal motor davranış. Bu, çocuksu aptallıktan öngörülemeyen ajitasyona kadar çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Davranış bir hedefe odaklanmaz, bu yüzden görevleri yapmak zordur. Davranış, talimatlara karşı direnci, uygunsuz veya tuhaf duruşu, tam bir tepkisizliği veya gereksiz ve aşırı hareketi içerebilir.
  • Negatif belirtiler. Bu, normal çalışma yeteneğinin azalması veya eksikliğini ifade eder. Örneğin, kişi kişisel hijyeni ihmal edebilir veya duygusuz görünebilir (göz teması kurmaz, yüz ifadelerini değiştirmez veya tekdüze konuşur). Ayrıca, kişi günlük aktivitelere olan ilgisini kaybedebilir, sosyal olarak geri çekilebilir veya haz alma yeteneğinden yoksun olabilir.

Erkeklerde şizofreni semptomları tipik olarak 20'li yaşların başından ortalarına kadar başlar. Kadınlarda semptomlar tipik olarak 20'li yaşların sonlarında başlar. Çocuklara şizofreni teşhisi konması nadirdir ve 45 yaşından büyükler için nadirdir. 

Gençlerde belirtiler

Ergenlerdeki şizofreni semptomları yetişkinlerdekine benzer, ancak durumu tanımak daha zor olabilir. Bu kısmen, ergenlerde şizofreninin bazı erken semptomlarının ergenlik çağındaki tipik gelişim için yaygın olması nedeniyle olabilir, örneğin: 

  • Arkadaşlardan ve aileden çekilme
  • Okuldaki performansta düşüş
  • Uyku problemi
  • Sinirlilik veya depresif ruh hali
  • Motivasyon eksikliği

Ayrıca esrar, metamfetaminler veya LSD gibi eğlence amaçlı madde kullanımı bazen benzer belirti ve semptomlara neden olabilir. 

Ne zaman doktora görünmeli

Şizofreni hastaları, genellikle, zorluklarının tıbbi müdahale gerektiren bir zihinsel bozukluktan kaynaklandığının farkında değillerdir. Bu yüzden yardım almak genellikle aileye veya arkadaşlara düşer. 

Şizofreni hastasına yardım etmek

Tanıdığınız birinin şizofreni belirtileri olabileceğini düşünüyorsanız, endişeleriniz hakkında onunla konuşun. Birini profesyonel yardım almaya zorlayamasanız da, sevdiklerinizin  akıl sağlığı uzmanı bulmasına yardımcı olabilir ve destek sunabilirsiniz. 

Bazı durumlarda acil hastaneye yatış gerekebilir.  

İntihar düşünceleri ve davranışı

İntihar düşünceleri ve davranışı şizofreni hastaları arasında yaygındır. İntihar etme tehlikesiyle karşı karşıya olan veya intihar girişiminde bulunan bir sevdiğiniz varsa, birinin o kişiyle birlikte kalmasını sağlayın. Derhal 112'i veya yerel acil durum numaranızı arayın. Ya da güvenli bir şekilde yapabileceğinizi düşünüyorsanız, kişiyi en yakın hastanenin acil servisine götürün. 

Şizofreni nedenleri

Şizofreniye neyin neden olduğu bilinmemektedir, ancak araştırmacılar genetik, beyin kimyası ve çevrenin bir kombinasyonunun bozukluğun gelişmesine katkıda bulunduğuna inanmaktadır. 

Dopamin ve glutamat adı verilen nörotransmiterler de dahil olmak üzere doğal olarak oluşan bazı beyin kimyasallarıyla ilgili sorunlar şizofreniye katkıda bulunabilir. Nörogörüntüleme çalışmaları, şizofreni hastalarının beyin yapısı ve merkezi sinir sistemindeki farklılıkları göstermektedir. Araştırmacılar bu değişikliklerin önemi konusunda emin olmasalar da şizofreninin bir beyin hastalığı olduğunu belirtiyorlar. 

Risk faktörleri

Şizofreninin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, bazı faktörler şizofreni geliştirme veya tetikleme riskini artırıyor gibi görünmektedir. 

  • Ailede şizofreni öyküsü olması
  • Yetersiz beslenme veya beyin gelişimini etkileyebilecek toksinlere veya virüslere maruz kalma gibi bazı hamilelik ve doğum komplikasyonları
  • Genç yaşta ve genç yetişkinlikte zihin değiştiren (psikoaktif veya psikotropik) ilaçlar almak

Komplikasyonlar

Tedavi edilmediği takdirde şizofreni hayatın her alanını etkileyen ciddi sorunlara neden olabilir. Şizofreninin neden olabileceği veya ilişkili olabileceği komplikasyonlar şunları içerir: 

  • İntihar, intihar girişimleri ve intihar düşünceleri
  • Anksiyete bozuklukları ve obsesif kompulsif bozukluk (OKB)
  • Depresyon
  • Nikotin dahil alkol veya diğer uyuşturucuların kötüye kullanılması
  • Çalışamama veya okula gidememe
  • Maddi sorunlar ve evsizlik
  • Sosyal izolasyon
  • Sağlık ve tıbbi sorunlar
  • Yaygın olmasa da saldırgan davranış

Şizofreni önlenebilir mi?

Şizofreniyi önlemenin kesin bir yolu yoktur, ancak tedavi planına bağlı kalmak, tekrarlamaları veya semptomların kötüleşmesini önlemeye yardımcı olabilir. Ek olarak, araştırmacılar şizofreni için risk faktörleri hakkında daha fazla bilgi edinmenin daha erken teşhis ve tedaviye yol açabileceğini umuyorlar.

Şizofreninin teşhisi

Şizofreni teşhisi, diğer akıl sağlığı bozukluklarını dışlamayı ve semptomların madde bağımlılığı, ilaç veya tıbbi bir duruma bağlı olmadığını belirlemeyi içerir. Şizofreni teşhisinin belirlenmesi şunları içerebilir: 

  • Fiziki muayene. Bu, semptomlara neden olabilecek diğer sorunları ortadan kaldırmak ve ilgili komplikasyonları kontrol etmek için yapılabilir.
  • Testler. Bunlar, benzer semptomları olan durumların dışlanmasına yardımcı olan testleri ve alkol ve uyuşturucu taramasını içerebilir. Doktor ayrıca MRI veya CT taraması gibi görüntüleme çalışmaları da isteyebilir.
  • Psikiyatrik değerlendirme. Bir doktor veya akıl sağlığı uzmanı, görünümü ve tavrı gözlemleyerek ve düşünceler, ruh halleri, sanrılar, halüsinasyonlar, madde kullanımı ve şiddet veya intihar potansiyeli hakkında sorular sorarak zihinsel durumu kontrol eder. Bu aynı zamanda aile ve kişisel tarih tartışmasını da içerir.

Şizofreni tedavisi

Şizofreni, semptomlar azaldığında bile ömür boyu tedavi gerektirir. İlaç tedavisi ve psikososyal terapi, durumu yönetmeye yardımcı olabilir. Bazı durumlarda hastaneye yatış gerekebilir. 

Şizofreni tedavisinde deneyimli bir psikiyatrist genellikle tedaviye rehberlik eder. Tedavi ekibi ayrıca bakımı koordine etmek için bir psikolog, sosyal hizmet uzmanı, psikiyatri hemşiresi ve muhtemelen bir vaka yöneticisi içerebilir. Tam ekip yaklaşımı şizofreni tedavisinde uzmanlığa sahip kliniklerde mevcut olabilir. 

İlaçlar

İlaçlar şizofreni tedavisinin temel taşıdır ve antipsikotik ilaçlar en sık reçete edilen ilaçlardır. Beyin nörotransmiteri dopamini etkileyerek semptomları kontrol ettikleri düşünülüyor. 

Antipsikotik ilaçlarla tedavinin amacı, belirti ve semptomları mümkün olan en düşük dozda etkili bir şekilde yönetmektir. Psikiyatrist, istenen sonucu elde etmek için zaman içinde farklı ilaçlar, farklı dozlar veya kombinasyonlar deneyebilir. Antidepresanlar veya anti-anksiyete ilaçları gibi diğer ilaçlar da yardımcı olabilir. Semptomlarda bir iyileşme olduğunu fark etmek birkaç hafta alabilir. 

Şizofreni ilaçları ciddi yan etkilere neden olabileceğinden, şizofreni hastaları bunları almaya isteksiz olabilir. Tedaviyle işbirliği yapma isteği ilaç seçimini etkileyebilir. Örneğin, sürekli ilaç almaya dirençli olan birine hap almak yerine enjeksiyon yapılması gerekebilir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK EĞİTİMLER