Kök Hücre Bağışı - Kemik İliği Nakli

Kök Hücre Bağışı - Kemik İliği Nakli

Kök hücre bağışlamak için kan veya kemik iliğinden kemik iliği kök hücreleri alınması gerekir.

İki geniş kök hücre türü vardır; embriyonik ve kemik iliği kök hücreleri. Embriyonik kök hücreler, terapötik klonlamada ve diğer araştırma türlerinde incelenir. Kemik iliği kök hücreleri kemik iliğinde oluşur, olgunlaşır ve ardından kan dolaşımına salınır. Bu tip kök hücre kanserlerin tedavisinde kullanılmaktadır.

Geçmişte, kemik iliği kök hücrelerinin alınmasının tek  yolu ameliyattı. Ancak günümüzde daha yaygın olarak kandan kök hücre toplamak yoluyla kök hücre alınmaktadır. Buna periferik  kök hücre bağışı denir.

Kök hücreler ayrıca doğumda göbek kordonu kanından da toplanabilir. Bununla birlikte, göbek kordonundan sadece küçük bir miktar kan alınabilir, bu nedenle bu tür bir nakil genellikle çocuklar ve küçük yetişkinlere yapılabilir.

Her yıl binlerce kişiye, kök hücre naklinin en iyi veya tek tedavi olduğu lösemi veya lenfoma gibi hayatı tehdit eden hastalıklar teşhisi konuyor. Bu nakiller için bağışlanan kan kök hücrelerine ihtiyaç vardır.

Kemik iliği bağışı

Genel anestezi altında pelvik kemiğin arka kısmından kemik iliği kök hücreleri toplanır. Kemik iliği bağışı ile ilişkili en ciddi risk, ameliyat sırasında anestezinin kullanımı ve etkilerini içerir. Ameliyattan sonra  yorgunluk  veya halsizlik olabilir ve birkaç gün yürümekte zorluk yaşanabilir. Kemik iliğinin çıkarıldığı bölge birkaç gün ağrılı olabilir. Muhtemelen birkaç gün içinde normal rutine dönülür.

Periferik kan kök hücre bağışı

Bu tür kök hücre bağışının riskleri minimumdur. Bağıştan önce, kandaki kök hücre sayısını artıran bir ilaç enjeksiyonu yapılır. Bu ilaç kemik ağrısı, kas ağrıları, baş ağrısı, yorgunluk, mide bulantısı ve kusma gibi yan etkilere neden olabilir. Bunlar genellikle enjeksiyonlar durduktan sonra birkaç gün içinde kaybolur. Rahatsızlık için ağrı kesici alınabilir. 

Bağış için koldan ya da uygun bir damardan kan alınır. Bu nadiren yan etkilere neden olur. Bağış sırasında sersemlik  veya ağızda kuruluk,  titreme, uyuşma veya karıncalanma ve ellerde kramp olabilir. Bağıştan sonra bütün bunlar kaybolur.

Hazırlıklar

Kök hücre bağışlamak isteniyorsa öncelikle doktorunuz ile konuşmak ve ilgili sağlık  kurumuna başvurmak gerekir.

Bağış yapmaya karar verildiğinde süreç ve bağış yapmanın olası riskleri bağışçıya anlatılacaktır. Daha sonra bir onay formu imzalanır. Bağış yapmak gönüllülük esasına dayalıdır.

Donör olmayı kabul ettikten sonra, insan lökosit antijeni (HLA) tiplemesi adı verilen bir test yapılır.  HLA'lar, vücuttaki çoğu hücrede bulunan proteinlerdir. Bu test, bağışçılar ve alıcıların eşleşmesine yardımcı olur. Yakın bir eşleşme, naklin başarılı olma şansını artırır.

Bir bağışçı siciline kaydolunduysa, kan kök hücre nakline ihtiyaç duyan biriyle eşleşebilir veya eşleşmeyebilir. Bununla birlikte, HLA tiplemesi  bir eşleşme olduğunu gösterirse, nakil alıcısına geçebilecek herhangi bir genetik veya bulaşıcı hastalığın olmadığından emin olmak için ek testlerden geçmek gerekir. Ayrıca bağışın sizin için güvenli olacağından emin olmak için sağlığınız ve aile geçmişiniz hakkında sorular sorulur.

18-44 yaş arası genç donörlerden alınan hücrelerin naklinde başarı şansı daha yüksektir.

Kemik iliği bağışı

Kemik iliğinden kök hücre toplamak bir tür ameliyattır ve ameliyathanede yapılır. İşlem için bağışçıya anestezi verilecektir. İğneler, iliği kemiğin dışına çekmek için deriden ve kemiğin içine sokulacaktır. Bu işlem genellikle bir ila iki saat sürer.

Anestezi etkisi geçtikten yani tamamen uyanık olup ve yiyip içilebildiğinde taburcu edilir.

Periferik kan kök hücre bağışı

Kan kök hücreleri doğrudan kandan toplanacaksa, kan kök hücrelerinin üretimini teşvik etmek için  bir ilaç enjekte edilir. Böylece daha fazla kök hücre toplanabilir. İlaçlara genellikle bağış yapmadan birkaç gün önce başlanır.

Bağış sırasında kan genellikle koldaki bir damardan bir kateter yoluyla alınır. Kan, kök hücreleri alan bir makineden geçer. Kullanılmayan bileşenler kan dolaşımına geri gönderilir. Bu sürece aferez denir. Tipik olarak iki saate kadar sürer ve ayakta tedavi prosedürü uygulanır. Kaç kan kök hücresine ihtiyaç duyulduğuna bağlı olarak iki ila dört aferez seansı yapılır.

İşlemden sonra

İyileşme süreleri, kişiye ve bağış türüne göre değişir. Ancak çoğu kan kök hücre bağışçısı, bağıştan sonraki birkaç gün ila bir hafta içinde normal faaliyetlerine geri dönebilir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK EĞİTİMLER

YAŞLI VE HASTA BAKIMI KURSU - SERTİFİKALI UZAKTAN EĞİTİM

Türkiye Sağlık Vakfı Onaylı Sertifikalı Eğitim

İLGİLİ DOKTORLAR/UZMANLAR

Doç.Dr.H. Atilla ÖZKAN

İç Hastalıkları, Hematoloji

Prof.Dr. Ayşen TİMURAĞAOĞLU

İç Hastalıkları, Hematoloji